Η 30ή Παγκόσμια Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP30) πραγματοποιήθηκε στο Μπελέμ της Βραζιλίας από τις 10 έως τις 22 Νοεμβρίου 2025. Μια σύνοδος ανάμεσα στην ελπίδα και την αποτυχία.
Γράφει ο Σεραφείμ Κερασιώτης, Μαθηματικός- Επίτιμος Πρόεδρος Ο.Λ.Τ.Ε.Ε.
Η COP30 στο Μπελέμ της Βραζιλίας είχε όλες τις προϋποθέσεις να αποτελέσει ιστορική καμπή. Πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά μέσα στην καρδιά της Αμαζονίας, υπό την πίεση ενός πλανήτη που θερμαίνεται ταχύτερα από τις πολιτικές δεσμεύσεις, και μέσα σε ένα παγκόσμιο κύμα κινητοποιήσεων που ζητούσαν το αυτονόητο: να ευθυγραμμιστεί η πολιτική με την επιστήμη.
Κι όμως, η διάσκεψη αυτή θα μείνει στην ιστορία όχι για τις αποφάσεις της, αλλά για τις χαμένες της ευκαιρίες.
Θετικές διατάξεις: μικρά βήματα σε έναν μαραθώνιο που καθυστερεί
Η COP30 δεν υπήρξε μια πλήρης αποτυχία. Υπήρξαν ορισμένα σημαντικά στοιχεία προόδου:
- Αύξηση της χρηματοδότησης προσαρμογής
Η απόφαση για τριπλασιασμό της χρηματοδότησης προσαρμογής έως το 2035 αποτελεί κρίσιμο βήμα για τις αναπτυσσόμενες χώρες που ήδη βιώνουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Είναι μια σπάνια στιγμή συνειδητοποίησης πως η επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων δεν μπορεί να περιμένει.
- Ιστορική αναγνώριση των αυτοχθόνων πληθυσμών
Για πρώτη φορά, ο ρόλος και τα δικαιώματα των αυτοχθόνων πληθυσμών αναφέρονται ρητά στο τελικό κείμενο. Παράλληλα, στο περιθώριο της COP οριοθετήθηκαν 14 νέες περιοχές στη Βραζιλία – 2,4 εκατομμύρια εκτάρια γης – που προστατεύονται πλέον για τις κοινότητες που ζουν εκεί.
Αυτή η εξέλιξη δεν ήταν αποτέλεσμα κυβερνητικών δεσμεύσεων, αλλά του δικού τους αγώνα.
- Μηχανισμός δίκαιης μετάβασης
Συμφωνήθηκε η δημιουργία ενός επίσημου μηχανισμού εντός του ΟΗΕ για μια κοινωνικά δίκαιη μετάβαση. Πρόκειται για σημαντικό εργαλείο, εφόσον βέβαια συνοδευτεί με χρηματοδότηση και πολιτική βούληση.
- Πρωτοβουλίες για τα δάση
Ανακοινώθηκε το προτεινόμενο ταμείο “Tropical Forests Forever Facility” ύψους 125 δισ. δολαρίων, για χώρες που διατηρούν δάση. Αν και ακόμη ασαφές, σηματοδοτεί μια διάθεση αλλαγής.
Όλα αυτά δεν αρκούν. Είναι βήματα μπροστά, αλλά όχι άλματα.
Το μεγαλύτερο κενό: η άρνηση να τεθεί τέλος στα ορυκτά καύσιμα
Εδώ βρίσκεται η καρδιά της αποτυχίας της COP30.
Παρά το γεγονός ότι μια συμμαχία 90 χωρών ζήτησε ρητά ένα σχέδιο δράσης για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, η λέξη fossil fuels εξαφανίστηκε από το τελικό κείμενο. Οι πιέσεις χωρών όπως η Σαουδική Αραβία οδήγησαν σε ένα αποτέλεσμα άτολμο, χωρίς χρονοδιαγράμματα, χωρίς στόχους, χωρίς ξεκάθαρη δέσμευση.
Όπως δήλωσε ο Jasper Inventor της Greenpeace:
«Το όριο του 1,5°C δεν απειλείται απλώς — έχει σχεδόν χαθεί».
Η απουσία ενός σαφούς οδικού χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του άνθρακα συνιστά όχι μόνο πολιτική αποτυχία, αλλά και ηθική.
Δεν μπορεί να υπάρχει αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης χωρίς τερματισμό της καύσης ορυκτών καυσίμων.
Κι όμως, η COP30 απέφυγε να το πει.
Καμία συμφωνία για την αποψίλωση – ακόμη κι όταν η Σύνοδος έγινε στην Αμαζονία
Η Βραζιλία προσπάθησε να συμπεριλάβει στο τελικό κείμενο στόχο για τον τερματισμό της αποψίλωσης έως το 2030.
Το αποτέλεσμα; Η πρόταση κατέληξε στον κάλαθο των αχρήστων, επειδή συνδέθηκε πολιτικά με το ζήτημα των ορυκτών καυσίμων.
Το συμβολικό βάρος αυτής της αποτυχίας είναι τεράστιο:
Σε μια COP αφιερωμένη στα δάση, μέσα στα δάση, οι χώρες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν ούτε καν στο αυτονόητο — ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί η καταστροφή τους.
Ο διχασμός των ηγετών και η απουσία παγκόσμιας ηγεσίας
Η COP30 ανέδειξε βαθιές διαιρέσεις:
- Ανάμεσα σε όσες χώρες θέλουν φιλόδοξη δράση για τα ορυκτά καύσιμα και σε εκείνες που τα προστατεύουν.
- Ανάμεσα σε πλούσια και αναπτυσσόμενα κράτη.
- Ανάμεσα σε κυβερνήσεις και πολίτες.
Η προσωρινή παύση της ολομέλειας την τελευταία ημέρα, ύστερα από ένσταση της Κολομβίας και άλλων χωρών, ήταν χαρακτηριστικό σύμπτωμα της αδυναμίας των ηγετών να καταλήξουν σε ουσιαστική συμφωνία.
Η φωνή των κοινωνιών – το μόνο στοιχείο πραγματικής ελπίδας
Παρότι η COP30 έδειξε έλλειψη πολιτικής φιλοδοξίας, οι κοινωνίες αποδεικνύουν πως η μάχη για το κλίμα έχει ήδη περάσει «εκτός των τειχών» της διπλωματίας.
Χιλιάδες πολίτες στους δρόμους του Μπελέμ, εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο, αλλά και τα κινήματα κάθε χώρας — όπως η πρόσφατη μεγάλη διαμαρτυρία στον Βόλο κατά του LNG — δείχνουν ότι η κοινωνική πίεση είναι η πιο ισχυρή δύναμη αλλαγής.
Όπως δήλωσε ο Κώστας Καλούδης από τη Greenpeace Ελλάδας:
«Η δύναμη του κόσμου είναι πιο ισχυρή από τα συμφέροντα. Σε κάθε έργο που σχεδιάζεται, θα μας βρίσκουν μπροστά τους».
Και στη Βραζιλία, χιλιάδες αυτόχθονες φώναξαν ότι η προστασία του κλίματος περνά μέσα από τα δικαιώματά τους, όχι μέσα από κλειστά δωμάτια διαπραγματεύσεων.
Συμπέρασμα: Η COP30 απέτυχε – αλλά δεν απέτυχαν οι άνθρωποι
Η COP30 είχε θετικά στοιχεία, αλλά απέτυχε εκεί που μετράει περισσότερο:
- Δεν έθεσε τέλος στα ορυκτά καύσιμα.
- Δεν σταμάτησε την αποψίλωση.
- Δεν εξασφάλισε την αναγκαία χρηματοδότηση.
Απέτυχε να ευθυγραμμιστεί με την επιστήμη, με τις κοινωνίες, και με την πραγματικότητα.
Και όμως, η μεγαλύτερη δύναμη που αναδείχθηκε στο Μπελέμ δεν ήταν οι διαπραγματευτές, αλλά οι άνθρωποι στους δρόμους, οι αυτόχθονες λαοί, οι κοινότητες που αντιστέκονται, οι πολίτες που απαιτούν αλλαγή.
Αν η COP30 μας δίδαξε κάτι, είναι ότι ο πραγματικός αγώνας για το κλίμα δεν βρίσκεται στις αίθουσες των συνόδων. Βρίσκεται παντού όπου οι άνθρωποι υψώνουν τη φωνή τους.
Και αυτή η φωνή, ευτυχώς, γίνεται όλο και δυνατότερη.
