Του Δεληγιάννη Νικόλαου δάσκαλου – Διευθυντή του 1ου Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Αγρινίου
Η Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία γιορτάζεται από το 1992 στις 3 Δεκεμβρίου, επειδή τη συγκεκριμένη ημέρα υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το Πρόγραμμα δράσης για τα ΑμΕΑ.
Στην Ελλάδα η 3η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε το 1996 ως Εθνική Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία και σηματοδοτεί τον σεβασμό και την ισότιμη αντιμετώπιση των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες και την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Είναι ημέρα ενδυνάμωσης των διεκδικήσεων του αναπηρικού κινήματος για την αποδοχή της διαφορετικότητας, την ίση μεταχείριση, την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και την πλήρη κοινωνική ένταξη – ενσωμάτωση.
H συμπερίληψη των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή/και αναπηρία αποτελεί ένα επίκαιρο και ευαίσθητο θέμα, το οποίο αφορά την ισότητα στις ευκαιρίες εκπαίδευσης και τον σεβασμό απέναντι στα παιδιά, ανεξάρτητα από τις ιδιαιτερότητες και τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζουν. Αποτελεί δικαίωμα και όχι προνόμιο. Προάγει τη δίκαιη εκπαίδευση όλων των μαθητών, χωρίς αποκλεισμούς. Επιδιώκει την ευαισθητοποίηση, το σεβασμό και την αποδοχή των μαθητών του γενικού τυπικού σχολείου στη διαφορετικότητα.
Εμπόδια στην Υλοποίηση της Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης
Αν και ως όραμα η συμπεριληπτική εκπαίδευση παρουσιάζει ενδιαφέρον και, μάλιστα, ιδιαίτερα ελκυστικό, η εφαρμογή του ενέχει πολλές δυσκολίες και προσκρούει σε συγκεκριμένα εμπόδια, τα οποία συμβάλλουν αρνητικά ανάλογα με τη βαρύτητα του καθενός, αλλά και όλα μαζί σε συνδυασμό, όπως συνήθως εμφανίζονται.
Απαιτείται επαναπροσδιορισμός του θεωρητικού πλαισίου εστιάζοντας στην αρχιτεκτονική του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος ως κοινωνικού θεσμού και στους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους προκύπτει η αδυναμία του να ανταποκριθεί στη διαφορετικότητα των μαθητών του. Η πολιτεία θα πρέπει σε ένα πρώτο επίπεδο να επανεξετάσει τις αξίες και τους στόχους της εκπαίδευσης και να διαμορφώσει μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, που θα περιλαμβάνει τον σχεδιασμό νέων προγραμμάτων σπουδών, την εκπαίδευση και τις συνεχείς επιμορφώσεις των εκπαιδευτικών, την αναβάθμιση της κτιριακής και υλικοτεχνικής υποδομής και την ικανοποιητική χρηματοδότηση.
Τα εμπόδια στην υλοποίηση της συμπερίληψης μπορούν να ομαδοποιηθούν σε οργανωτικά, γνωστικά και συμπεριφορικά.
- Οργανωτικά εμπόδια.
Κρίσιμος παράγοντας και απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή της συμπερίληψης είναι η ενοποίηση του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τη γενική και την ειδική αγωγή και εκπαίδευση, επειδή αυτά τα δύο πεδία της εκπαίδευσης καλύπτονται από διαφορετική νομοθεσία. Η δημιουργία νέων ΑΠΣ-ΔΕΠΠΣ για την προσχολική, πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση κρίνεται αναγκαία για την επίτευξη της συμπερίληψης, ώστε να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες όλων των μαθητών.
- Γνωστικά εμπόδια.
Τα εμπόδια της κατηγορίας αυτής αναφέρονται σε θέματα σχετικά με την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Είναι δεδομένο ότι τα γνωστικά ελλείμματα, που είναι φυσικό να υπάρχουν σχετικά με τις αρχές της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και τη διδακτική μεθοδολογία που την υποστηρίζει, πρέπει να καλυφθούν κυρίως στους εκπαιδευτικούς που έχουν πάρει γενική κατεύθυνση στις σπουδές τους, οι οποίοι χρειάζονται επιπρόσθετα επιμόρφωση σχετικά με την εκπαίδευση μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, αλλά και σε δεύτερο επίπεδο στους ειδικούς παιδαγωγούς. Κρίνεται, λοιπόν, απαραίτητο να κατανοηθεί από τους ιθύνοντες η ανάγκη εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των νεοεισερχόμενων και των παλαιότερων εκπαιδευτικών ώστε να δημιουργηθεί το δυναμικό των επαγγελματιών που προωθούν τη συμπερίληψη.
Συμπεριφορικά εμπόδια. Αναφέρονται κυρίως στις στάσεις όλων των εμπλεκομένων και κυρίως των εκπαιδευτικών και των γονέων απέναντι στην εφαρμογή συμπεριληπτικών πρακτικών στο σχολείο, οι οποίες υπάγονται στο γενικότερο πλαίσιο της έννοιας της συμπεριληπτικής ή όχι κουλτούρας. Είναι δύσκολο έως αδύνατον για ένα εκπαιδευτικό να δράσει αποτελεσματικά με συμπεριληπτικές πρακτικές σε ένα σχολικό περιβάλλον μη εξοικειωμένο με τις αξίες και τις αρχές της συμπερίληψης.
Συχνά οι γονείς παιδιών του τυπικού σχολείου εκφράζουν ανησυχία και δυσπιστία γύρω από τα οφέλη της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Από την άλλη πλευρά, οι γονείς παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αμφιβάλλουν για την ικανότητα του σχολείου να ανταποκριθεί στις ανάγκες των παιδιών τους. Αυτές οι αντιλήψεις δημιουργούν εμπόδια στην ανάπτυξη κοινής συμπεριληπτικής κουλτούρας και αναδεικνύουν την ανάγκη για διαρκή ενημέρωση, συνεργασία και καλλιέργεια ουσιαστικών δεσμών εμπιστοσύνης ανάμεσα στην οικογένεια και το σχολείο.
Συμπερασματικά, αν και έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την αναβάθμιση της αγωγής και εκπαίδευσης των ατόμων με αναπηρία, η ουσιαστική συμπερίληψη, στις υπάρχουσες συνθήκες και με τα τωρινά δεδομένα, φαντάζει ουτοπική.
