Του Γιώργου Μαρκατάτου
Στις 26 Μαΐου δόθηκε στη δημοσιότητα από την Κομισιόν μια εκτενής έκθεση σχετικά με τις υπό ένταξη χώρες[1]. Ο τίτλος του εγγράφου είναι: «Προγράμματα οικονομικών μεταρρυθμίσεων 2026 της Αλβανίας, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, του Κοσσόβου, της Μολδαβίας, του Μαυροβουνίου, της Βόρειας Μακεδονίας, της Σερβίας και της Τουρκίας»
Στο σημερινό μας σημείωμα θα εξετάσουμε τις εκθέσεις της Επιτροπής για Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία και Τουρκία, δηλαδή τις εκτός ΕΕ χώρες με χερσαία σύνορα με την Ελλάδα.
Η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα Προγράμματα Οικονομικών Μεταρρυθμίσεων 2026–2028 των υποψήφιων και δυνητικά υποψήφιων χωρών αφορά, από ελληνική σκοπιά, πρωτίστως τις τρεις εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης χώρες που συνορεύουν άμεσα με την Ελλάδα: Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία και Τουρκία. Βεβαίως και οι άλλες χώρες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, αλλά για τις ανάγκες του σημερινού σημειώματος επιλέξαμε τις συνορεύουσες με τη χώρα μας, υπό ένταξη χώρες, με χερσαία σύνορα. Στον πίνακα που ακολουθεί εντάξαμε ορισμένα μεγέθη που μπορούν να συγκριθούν με αντίστοιχα ελληνικά μεγέθη.
ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Κινητήρες ανάπτυξης στη γειτονιά μας
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, European Economic Forecast – Spring 2026, Institutional Paper 341, Μάιος 2026: Ελλάδα, Πίνακας III.6.1, σελ. 103· Αλβανία, Πίνακας III.28.1, σελ. 151· Βόρεια Μακεδονία, Πίνακας III.33.1, σελ. 161· Τουρκία, Πίνακας III.35.1, σελ. 165..
ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Βασικοί οικονομικοί δείκτες για το 2026: Ελλάδα και γειτονικές χώρες εκτός ΕΕ
* Αύξηση επενδύσεων: ετήσια μεταβολή του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου.
** Για την Ελλάδα χρησιμοποιείται ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή· για τις υποψήφιες χώρες ο δείκτης τιμών καταναλωτή, όπως αποτυπώνεται στους πίνακες της Επιτροπής.
Σημείωση: Το θετικό πρόσημο στο δημοσιονομικό ισοζύγιο της Ελλάδας δηλώνει δημοσιονομικό πλεόνασμα.
Πηγή: Βλέπε πίνακας 1.
Αλβανία: η ταχύτερη οικονομική προσέγγιση με την Ελλάδα
Το αλβανικό πρόγραμμα προβλέπει ανάπτυξη περίπου 4% ετησίως την τριετία 2026–2028. Η άνοδος στηρίζεται στην ιδιωτική κατανάλωση, στις επενδύσεις, στις κατασκευές, στα ακίνητα και στις υπηρεσίες που συνδέονται με τον τουρισμό. Η Αλβανία αποτελεί γειτονική αγορά για ελληνικά προϊόντα, υπηρεσίες, ενέργεια, κατασκευές και τραπεζικές ή επενδυτικές δραστηριότητες. Παράλληλα, οι τουριστικές ροές είναι ήδη ιδιαίτερα πυκνές.
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει σοβαρές αδυναμίες: οι εξαγωγές αγαθών μειώθηκαν, η γεωργία και η μεταποίηση συρρικνώθηκαν, ενώ η ενίσχυση του εθνικού νομίσματος (λεκ) πλήττει την ανταγωνιστικότητα των αλβανικών εξαγωγών. Επιπλέον, η μετανάστευση και η γήρανση του πληθυσμού περιορίζουν το εργατικό δυναμικό, ενώ υπάρχουν δημοσιονομικοί κίνδυνοι από κρατικές επιχειρήσεις, συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και αδύναμη εκτέλεση δημοσίων επενδύσεων.
Βόρεια Μακεδονία: ανάπτυξη μέσω επενδύσεων, με ισχυρή ελληνική παρουσία
Η συνολική επενδυτική δαπάνη προβλέπεται να αυξάνεται κατά 7,4% ετησίως, καθώς προχωρούν δημόσια οδικά έργα, ενισχύονται ιδιωτικές επενδύσεις και αναμένονται νέες άμεσες ξένες επενδύσεις.
Η Ελλάδα έχει ουσιαστικό οικονομικό αποτύπωμα στη χώρα. Οι ελληνικές επενδύσεις αφορούν κυρίως την ενέργεια, τα μέταλλα, το λιανεμπόριο —ιδίως τα τρόφιμα— και τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Επομένως, η ανάπτυξη της γειτονικής οικονομίας ενισχύει άμεσα την αξία και τις προοπτικές ελληνικών επιχειρηματικών συμφερόντων, ενώ καλύτεροι οδικοί διάδρομοι μπορούν να ενδυναμώσουν τον ρόλο της Θεσσαλονίκης και των ελληνικών λιμένων ως πυλών εμπορίου για τα Δυτικά Βαλκάνια. Οι κίνδυνοι, όμως, παραμένουν σημαντικοί. Η χώρα αντιμετωπίζει έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, μεγάλη άτυπη οικονομία, χαμηλή παραγωγικότητα και ισχυρή εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα.
Τουρκία: μεγάλη αγορά, αλλά με μεγάλους κινδύνους
Η Τουρκία αποτελεί οικονομία εντελώς διαφορετικής κλίμακας. Για την Ελλάδα, μια αναπτυσσόμενη τουρκική αγορά δημιουργεί δυνατότητες για εξαγωγές, μεταφορές, τουρισμό, ναυτιλιακές υπηρεσίες και ενεργειακές συνεργασίες. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ενεργειακή διάσταση: η Επιτροπή αναφέρει ότι το τουρκικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας είναι συγχρονισμένο με το ευρωπαϊκό και διαθέτει 2,2 GW διασυνδετικής ικανότητας στα σύνορα με Βουλγαρία και Ελλάδα, ενώ περίπου 10% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ προωθείται στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω των χερσαίων συνόρων με την Τουρκία.
Εντούτοις, η τουρκική οικονομία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλή αστάθεια. Ο μέσος πληθωρισμός μειώθηκε, αλλά παρέμεινε στο 35,2% το 2025, ενώ η Επιτροπή θεωρεί φιλόδοξους τους στόχους περαιτέρω αποκλιμάκωσής του. Η Τουρκία διατηρεί υψηλή ενεργειακή εξάρτηση από εισαγωγές, με τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα να εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% των προμηθειών της. Επιπλέον, η Επιτροπή καταγράφει καθυστερήσεις σε κρίσιμες μεταρρυθμίσεις για τη διαφάνεια, τις δημόσιες συμβάσεις, τη δικαιοσύνη, την πράσινη μετάβαση και το επιχειρηματικό περιβάλλον. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία είναι ταυτόχρονα μεγάλη αγορά και σημαντική πηγή οικονομικής αβεβαιότητας:
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της βαλκανικής ζώνης που χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη κατανάλωση, περισσότερες επενδύσεις και αυξημένες ανάγκες σε ενέργεια, μεταφορές, τρόφιμα, χρηματοδότηση και υποδομές. Η Αλβανία προσφέρει άμεσες ευκαιρίες εμπορίου και τουρισμού, η Βόρεια Μακεδονία ενισχύει την αξία των ήδη σημαντικών ελληνικών επενδύσεων και των μεταφορικών διαδρόμων προς τη Θεσσαλονίκη, ενώ η Τουρκία παραμένει μια μεγάλη αγορά και κρίσιμος ενεργειακός κόμβος[2]. Για την ελληνική οικονομία, το ζητούμενο είναι να μετατρέψει την αναπτυξιακή πορεία των γειτονικών χωρών σε εξαγωγές, επενδύσεις και διασυνδέσεις για τη χώρα μας, χωρίς να υποτιμήσει τον νέο ανταγωνισμό που αναπτύσσεται ακριβώς στα σύνορά της.
Η σύγκριση δείχνει ότι η Ελλάδα, παρά τη δημοσιονομικά ισχυρότερη θέση της, προβλέπεται να αναπτυχθεί βραδύτερα από τις τρεις γειτονικές χώρες εκτός ΕΕ κατά την περίοδο 2026–2027.
[1] https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/b41dcb10-b5a1-4c18-b075-e492ba96e449_en
[2] https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/3360898c-cd40-46c0-b170-7adfcb993add_en?filename=ip341_en.pdf
