Του Γιώργου Μαρκατάτου
Χωρίς δημοκρατική επίκληση τα κυρίαρχα όργανα της ΕΕ εισηγούνται και παίρνουν αποφάσεις που αφορούν το μέλλον γενεών και γενεών Ευρωπαίων πολιτών. Έτσι, συνεχίζουμε να στηλιτεύουμε την ευρωπαϊκή αδράνεια, τα δεινά της οποίας υφίσταται η ίδια η δημοκρατία. Νυχθημερόν παρακολουθούμε εμβρόντητοι τη λήψη αποφάσεων από μια εκτελεστική εξουσία πέρα για πέρα υπέρ των συμφερόντων ενός και μόνο κράτους μέλους, και μάλιστα από τα ηγετικά στελέχη των οργάνων της ΕΕ. Αυτό έχει προκαλέσει διάτρηση στην ισορροπία του αρχικού άξονα Παρίσι – Βερολίνο που φάνηκε στην τελευταία σύνοδο κορυφής.
Στο τελευταίο σημείωμά μας για τα δεινά της ευρωπαϊκής δημοκρατίας διαπιστώσαμε ότι η οικονομική πολιτική επεκτείνεται πλέον στο πεδίο της ασφάλειας και άμυνας, με τρόπο που επιδεινώνει το έλλειμμα δημοκρατικού ελέγχου. Και τούτο αποδείχθηκε περίτρανα στην τελευταία σύνοδο κορυφής, που ξεκίνησε την περασμένη Πέμπτη 18/12/25 και έφτασε στις πρώτες πρωινές ώρες της Παρασκευής. Οι «συνετοί» ταγοί αποφάσισαν να συνάψουν δάνειο 90 δις € υπέρ της διατήρησης της από πολλούς κατηγορούμενης «διεφθαρμένης ηγεσίας στην Ουκρανία», δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες για εξεύρεση ειρήνης. Οι ταγοί του ευρώ και της ομαλότητας διασπαθίζουν απόλυτο χρήμα που συγκεντρώνεται μέσω της ανελέητης φορολογίας των Ευρωπαίων πολιτών, γνωρίζοντας ότι καλπάζει η φτωχοποίηση και νέων μαζών από τους ίδιους Ευρωπαίους πολίτες! Για το λόγο αυτό οι ενήλικες Γάλλοι και Γερμανοί κλίνουν προς την ανάκληση της υποστήριξης στην Ουκρανία, σύμφωνα με νέα δημοσκόπηση του POLITICO[1].
Στη Γαλλία και τη Γερμανία, τις δύο μεγαλύτερες δημοκρατίες της ΕΕ, νέα δημοσκόπηση δείχνει ότι περισσότεροι ερωτηθέντες θέλουν οι κυβερνήσεις τους να περιορίσουν την οικονομική βοήθεια προς το Κίεβο παρά να την αυξήσουν ή να τη διατηρήσουν ίδια.
Εδώ αρχίζουν να δημιουργούνται περίεργες συμπτώσεις, όπως όλοι γνωρίζουμε για την πανευρωπαϊκή κινητοποίηση των γεωργών και κτηνοτρόφων και ίσως είναι καιρός να ενημερωθούμε όλοι τι γίνεται με τις επάλληλες αποτυχίες της ΚΓΠ, όπως τις έχουμε διατυπώσει επανειλημμένα. Η επιλεγόμενη ατμομηχανή του τρένου της ΕΕ Γερμανία, έχοντας «γερμανοποιήσει» πλήρως και τη «γραφειοκρατική ελίτ των Βρυξελλών» φτάνει στα όρια τους λαούς ακόμη και ισχυρών κρατών μελών, όπως της Γαλλίας και της Ιταλίας, με τη συμφωνία της MERCOSUR. Πρόκειται για την περιοχή της Λατινικής Αμερικής, στην οποία επιτρέπεται η εισαγωγή στην ΕΕ αγροτικών προϊόντων και πρώτων υλών γεωργίας, χωρίς ελέγχους, στρεβλώνοντας πλήρως τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Αυτό όμως επιτρέπει την πώληση βιομηχανικών προϊόντων στη Νότια Αμερική από ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, αδιαφορώντας για τους Ευρωπαίους καταναλωτές που έχουν κερδίσει με αγώνες και καταβάλλοντας υπέρογκα ποσά, ώστε να σιτίζονται σωστά.
Η χρονική υποχώρηση για να τεθεί σε εφαρμογή η συμφωνία αυτή δεν προοιωνίζει τροποποίηση που θα διορθώσει τις σοβαρές στρεβλώσεις οι οποίες έχουν εμφιλοχωρήσει στο κείμενο.
Έτσι φτάνουμε στη διαπίστωση ότι στον ορυμαγδό των αντιφάσεων της νέας εποχής την οποία διέρχεται η ΕΕ εμφανίζεται να έχει πρωταρχικό ρόλο η διάθεση κονδυλίων στην άμυνα και η άντληση των πόρων που απαιτούνται μπαίνει στη ρότα της μη εφαρμογής του δικαίου που εξειδικεύουν οι Συνθήκες.
Μάλιστα ένα σημείο που μόλις κυκλοφόρησε μας αφορά πλήρως και με σοβαρό τρόπο, και πρέπει να προσέξουμε πολύ για να αποφύγουμε κακοτοπιές.
Πρόκειται για το δελτίο Τύπου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (16/12/2025) που περιγράφει μια «οριζόντια» τροποποίηση πέντε υφιστάμενων προγραμμάτων της ΕΕ (STEP, «Ορίζοντας Ευρώπη», Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, «Ψηφιακή Ευρώπη», Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη») ώστε να κατευθύνονται ευκολότερα πόροι σε αμυντικά/διττής χρήσης έργα, στο πλαίσιο του ReArm Europe[2] (πρόγραμμα που επανεξοπλίζεται η Ευρώπη)
Τι ακριβώς αλλάζει με τις τροποποιήσεις αυτών των σημαντικών προγραμμάτων και γιατί δημιουργεί πολιτικό «κενό»
Σύμφωνα με το Κοινοβούλιο, οι τροποποιήσεις:
- δεν δημιουργούν «νέους προϋπολογισμούς», αλλά αλλάζουν τους κανόνες ώστε υφιστάμενα κονδύλια να μπορούν να στηρίξουν αμυντικές δράσεις
- εισάγουν ρητά ότι ο «Ορίζοντας Ευρώπη» (που είναι το ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ) θα στηρίζει μη στρατιωτικές εφαρμογές με δυνητική στρατιωτική χρήση (dual use)
- προσθέτουν τις «αμυντικές τεχνολογίες» ως νέο στρατηγικό τομέα στο STEP
- επιτρέπουν, μέσω CEF, χρηματοδότηση υποδομών μεταφορών διπλής χρήσης και «διαδρόμων στρατιωτικής κινητικότητας», με δυνατότητα της Επιτροπής να θέτει όρους για τη χώρα προέλευσης εξοπλισμού/αγαθών/υπηρεσιών
- και προβλέπουν ότι η αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας θα επωφεληθεί μέσω συμμετοχής στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας.
Το δημοκρατικό/θεσμικό «κενό» που περιγράφουμε εδώ είναι ότι η πράξη έγινε με συνήθη νομοθετική διαδικασία (Κοινοβούλιο – Συμβούλιο), με σαφή καταγραφή ψήφων στο ΕΚ και τελική υιοθέτηση από το Συμβούλιο. Είναι όμως κενό πολιτικό και αρχών: μετακινείται το κέντρο βάρους ενός κατ’ εξοχήν πολιτικού προγράμματος (έρευνα–καινοτομία) προς αμυντικές/διττής χρήσης προτεραιότητες, ενώ ταυτόχρονα παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του ποιοι τρίτοι δρώντες (συνδεδεμένες χώρες/οντότητες) θα συμμετέχουν σε έργα που παράγουν τεχνολογία «κρίσιμη» για την ευρωπαϊκή άμυνα.
Η «οριζόντια» τροποποίηση πέντε υφιστάμενων προγραμμάτων της ΕΕ αυτή αποτελεί μεν «νομική κανονικότητα», δεν λύνει όμως το πρόβλημα νομιμοποίησης στην πράξη.
Ο «Ορίζοντας Ευρώπη» στηρίζεται σε άρθρα της ΣΛΕΕ (ενδεικτικά: άρθρα 173(3), 182(1), 183 και 188) και είναι πρόγραμμα με ισχυρό οικονομικό/βιομηχανικό αποτύπωμα[3].
Η ίδια η πράξη του ΕΚ αναγνωρίζει ότι η τροποποίηση γίνεται χωρίς να προδικάζεται η διαπραγμάτευση του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου.
Αυτό παράγει μια δημοκρατική ένταση: όταν μια τόσο μεγάλη στροφή πολιτικής γίνεται με «omnibus» τροποποιήσεις υφιστάμενων κανόνων, η συζήτηση μεταφέρεται από το «αν» και «πόσο» πρέπει να χρηματοδοτούμε άμυνα στο «πώς» ανακατευθύνουμε ήδη δεσμευμένα εργαλεία. Τυπικά είναι νόμιμο, πολιτικά όμως, μπορεί να θεωρηθεί παράκαμψη της καθαρής δημοσιονομικής επιλογής που κανονικά θα γινόταν μέσα από έναν διακριτό «αμυντικό» προϋπολογισμό ή ένα σαφώς οριοθετημένο νέο μέσο.
Στο επόμενο σημείωμά μας θα συνεχίσουμε με απαντήσεις στα ακόλουθα σημεία:
- Για τη χώρα μας είναι εξαιρετικά το κρίσιμο σημείο αν το πρόγραμμα αυτό εφαρμόζεται σε τρίτες χώρες (π.χ. Τουρκία) που σημαίνει τι γίνεται στην περίπτωση αυτή με το αίτημα του Έλληνα πρωθυπουργού για την άρση του «casus belli»;
- Πρέπει να προσέχουν οι Έλληνες πολιτικοί συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης για τα κείμενα που εμφανίζονται μπροστά τους;
- Ποιες μπορεί να είναι οι προτάσεις που θα «έδεναν» δημοκρατικά/θεσμικά το κενό;
[1] https://www.politico.eu/article/french-and-germans-lean-toward-dialing-back-ukraine-support-new-international-politico-poll-shows/?utm_source=email&utm_medium=alert&utm_campaign=French%20and%20Germans%20lean%20toward%20dialing%20back%20Ukraine%20support%2C%20new%20POLITICO%20poll%20shows
[2] https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20251211IPR32157/
[3] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:02021R0695-20240301
