Του Παναγιώτη Δρέλλια* 
«Ο παγκόσμιος πυρήνας της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι αυτός που απαγορεύει μονομερή δράση με χρήση πυρός, αποκλείοντας μια συνταγματική ρήξη», υποστήριζε ο Γερμανός κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή πλήρης ημερών, σε ηλικία 97 ετών. Υπήρξε ο εμπνευστής της έννοιας του «συνταγματικού πατριωτισμού», ο διανοητής που πίστευε ότι το Τρίτο Ράιχ και τα εγκλήματα του ναζισμού αποτελούν μια εμπειρία που δεν μπορεί να επαναληφθεί στη Γερμανία ή οπουδήποτε αλλού.
Ο Jurgen Habermas, από τους τελευταίους εν ζωή μεγάλους φιλοσόφους, είχε συνδέσει το όνομά του με τη ριζοσπαστική «Σχολή της Φρανκφούρτης» των Αντόρνο, Χορκχάϊμερ, Μαρκούζε, δίδαξε Κοινωνιολογία και Φιλοσοφία στα Πανεπιστήμια Χαϊδελβέργης- Φρανκφούρτης και διετέλεσε Διευθυντής του Ινστιτούτου Ερευνών «MAX PLANK».
Στο πλούσιο συγγραφικό του έργο επισήμανε τα κοινωνικά προβλήματα που απορρέουν από την ένταξη της επιστημονικής έρευνας στα πλαίσια εξυπηρέτησης ιδιωτικών συμφερόντων, τη γραφειοκρατική οργάνωση της κοινωνίας στην οποία το άτομο κυριολεκτικά ισοπεδώνεται, αφού τελικά, σύμφωνα με την άποψή του, κυριαρχεί ο νόμος της ευτελούς σκοπιμότητας. Η αναβάθμιση της σημερινής κοινωνίας, κατά τον Χάμπερμας, θα προέλθει μόνο μέσα από μια διαδικασία γόνιμου διαλόγου και συναίνεσης, η δε υπέρβαση των πολιτικών κρίσεων στις συνθήκες του εξελιγμένου καπιταλισμού θα πραγματοποιηθεί με την καλή θέληση και την αρμονική συνεργασία όλων των παραγωγικών συντελεστών. Αν και ξεκίνησε με τον διαλεκτικό υλισμό, αρνήθηκε την άμεση ταξική πάλη και τον στείρο κομματικό φανατισμό, φανερώνοντας μια ανεξάρτητη πνευματική στάση στον πολυτάραχο 20ο αιώνα.
Αίσθηση είχε προκαλέσει το βιβλίο του «Για ένα σύνταγμα της Ευρώπης» (μετάφραση: Σ. Τριανταφύλλου, εκδ. ΠΑΤΑΚΗ, Αθήνα 2012), στο οποίο προσδιόριζε τα πολιτικά χαρακτηριστικά της μεταπολεμικής γηραιάς Ηπείρου, αρνούμενος τις μοναχικές εθνικές διαδρομές, τις ηγεμονίες, τις υποτέλειες και τα κατασκευαστικά λάθη της Νομισματικής Ένωσης, ασκώντας συγχρόνως δριμεία κριτική στις άδικες συνθήκες μιας άκρως διαιρεμένης παγκόσμιας κοινωνίας. Στον σημερινό γενικευμένο κλυδωνισμό και τον εύλογο σκεπτικισμό για το μέλλον της Ευρώπης, είχε αισιόδοξη παρέμβαση, επικαιροποιώντας την «Καντιανή Ιδέα» των ομόσπονδων ενώσεων των λαών, προς αναζήτηση οικονομικής ευημερίας και ειρήνης, θέτοντας ως ύψιστο διακύβευμα τη δημοκρατική συμμετοχή και δράση των κοινωνικών κινημάτων. Είναι ίσως ένα από τους τελευταίους διανοητές που ασχολήθηκε με τον βασικό στόχο του διαφωτισμού: την οικουμενικότητα και τον κριτικό λόγο. Γι’ αυτόν, στόχος της νεωτερικότητας από τον 18ο αιώνα ήταν η δημιουργία αντικειμενικής επιστήμης, καθολικής ηθικής, αυτόνομης τέχνης και ορθολογικής οργάνωσης της καθημερινής ζωής.
*Μαθηματικός-ΦΠΨ-MSc Φιλοσοφίας(panagkond@gmail.com)
