Του Γιώργου Μαρκατάτου
Στα πλαίσια της ρωσοουκρανικής σύρραξης τα Ταμεία της Ουκρανίας έχουν αποδειχθεί αδηφάγα. Στο μεταξύ γίνονται προσπάθειες να βρεθεί λύση και να προχωρήσουν τα μέρη σε ειρήνη. Οι προσπάθειες αυτές οίες φαίνεται ότι μπορεί να γίνουν πραγματικότητα. Βέβαια είναι δύσκολο αν αναλογιστεί κανείς ότι τα ιστορικά παραδείγματα στηρίζονται στην πλήρη πτώση του καθεστώτος της πλευράς που έχει χάσει. Στην περίπτωση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το καθεστώς Ζελένσκι μπορεί να συνεχίσει την ύπαρξή του μετά την ενδεχόμενη ειρήνη.
Η κρίση Ουκρανίας – Ρωσίας εκτός των παντοειδών απωλειών και των δυο εμπλεκομένων πλευρών έχει κινητοποιήσει σημαντική σειρά πόρων και στρατιωτικού υλικού για τη διενέργεια των εχθροπραξιών. Τελευταίως είχαμε καταβάλει προσπάθεια αποτίμησης του συνόλου των πόρων αυτών, υπό την έννοια της χρηματοοικονομικής, της οικονομικής και της ανθρωπιστικής στήριξης. Τα συνολικά μεγέθη ανέρχονται σε εκατοντάδες δις ευρώ ή δολάρια, και μεταξύ άλλων υπάρχουν και υπόνοιες και αποδεικτικά στοιχεία ότι μέρος αυτού του πακτωλού μετατρέπεται σε ιδιωτικό πλουτισμό αδηφάγων ανθρώπων. Συμπληρωματικά υπενθυμίζω για τους αναγνώστες ότι ο μηχανισμός για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ είναι ανύπαρκτος στην περίπτωση των σκανδάλων που ξεσπούν για πελώρια ποσά που χάνονται στις χοάνες της Ουκρανίας, ή τουλάχιστον πρόκειται για έναν ανενεργό μηχανισμό προστασίας.
Σε αυτήν την εικόνα η οποία συμπληρώνεται και από πόρους που δεν τους έχουμε περιλάβει στον υπολογισμό μας, όπως άνω των τριών δις € δανειακοί πόροι από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) τα τρία τελευταία χρόνια, επανερχόμαστε για να δούμε το καθεστώς και άλλα σημεία του τεράστιου δανειακού σχεδίου των 90 δις €.
Πρόκειται για δανειακή κάλυψη που αποφάσισαν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής τον περασμένο Δεκέμβριο 2025[1].
Το νομικό πλαίσιο που υλοποιεί την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2025, προκειμένου να δοθεί στην Ουκρανία δάνειο €90 δισ. για τα έτη 2026–2027, προβλέπει η πρώτη εκταμίευση να γίνει στις αρχές του 2ου τριμήνου 2026. Επείγουσα ανάγκη και η ταχεία συμφωνία του Ευρωκοινοβουλίου. Η χρηματοδότηση του ανωτέρω ποσού θα γίνει μέσω δανεισμού της ΕΕ στις αγορές, με κάλυψη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ενώ το δάνειο καθίσταται αποπληρωτέο μόνο όταν η Ρωσία καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις. Η δομή του δανείου είναι €30 δισ. για μακροοικονομική και δημοσιονομική στήριξη και €60 δισ. για αμυντικές βιομηχανικές ικανότητες και προμήθειες. Προβλέπονται όροι (κράτος δικαίου/καταπολέμηση διαφθοράς) και κανόνες προμηθειών, αλλά και παρεκκλίσεις για επείγουσες ανάγκες με συνεργαζόμενες τρίτες χώρες.
Αυτή η προσπάθεια εμπλοκής και τρίτων χωρών αφορά τη Μ. Βρετανία και τις ΗΠΑ, προς τις οποίες αλληθωρίζει η απόφαση αυτή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Από την έγκριτη εφημερίδα The Guardian ενημερωνόμαστε στις 4 Φεβρουαρίου ότι «Το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να αποκομίσει μεγαλύτερα οφέλη από ένα δάνειο 90 δις € της ΕΕ για την Ουκρανία, εάν συμφωνήσει να βοηθήσει στην πληρωμή του κόστους δανεισμού, αφού οι ευρωπαϊκές χώρες υπέγραψαν την αναμενόμενη οικονομική βοήθεια για το Κίεβο[2].
Το πρακτορείο Reuters αναφέρει και αυτό στις 4 Φεβρουαρίου 2026 ότι οι πρεσβευτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκριναν λεπτομέρειες του δανείου 90 δις € για την Ουκρανία, κεκλεισμένων των θυρών[3].
Γίνεται κατανοητό λοιπόν ότι το δάνειο των 90 δις € θα προκαλέσει και τριβές μέσα στην ΕΕ και αναμένεται να δούμε τις ερχόμενες μέρες να ανεβαίνουν οι εντάσεις στα διάφορα όργανα της ΕΕ.
Όμως σε περίπτωση που συναφθεί ειρήνη μεταξύ των εμπολέμων, χωρίς απαιτήσεις τι γίνεται; Σε αυτήν την περίπτωση:
1) Υποχρέωση αποπληρωμής του κεφαλαίου (€90 δισ.)
Το νομικό σχήμα, συνδέει την «κανονική» αποπληρωμή του κεφαλαίου με την είσπραξη ποσών από τη Ρωσία (μέσω αποζημιώσεων – διακανονισμού ή αξιοποίησης σχετικών πόρων). Αν δεν προβλεφθούν και δεν καταβληθούν αποζημιώσεις, τότε δεν ενεργοποιείται αυτός ο βασικός μηχανισμός αποπληρωμής του κεφαλαίου από την Ουκρανία.
2) Ποιος εξυπηρετεί τον δανεισμό όσο «τρέχει»
Η ΕΕ θα έχει δανειστεί από τις αγορές και ο εγγυητής είναι ο προϋπολογισμός της ΕΕ. Άρα:
Η εξυπηρέτηση του δανεισμού της ΕΕ (ιδίως τόκοι, κόστος χρηματοδότησης και τυχόν έξοδα) καλύπτεται μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ, δηλαδή, στην πράξη από τους φορολογούμενους πολίτες της ΕΕ.
Τα συμπέρασμα με απλά λόγια είναι :
- Αν η ειρήνη κλείσει χωρίς αποζημιώσεις, τότε το βάρος της εξυπηρέτησης του δανεισμού (τόκοι και κεφάλαιο) μένει να καλυφθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ως εγγυητή. Δε θα γίνει αποπληρωμή του δανείου μέσω ρωσικών αποζημιώσεων.
- Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δείξει η χώρα μας στο ποιοι ωφελούνται από τη δανειοδότηση αυτή προς την Ουκρανία. Η ανύπαρκτη πολεμική βιομηχανία μετά από τα πλήγματα που υπέστη την εποχή των μνημονίων δεν μας επιτρέπει να κάνουμε όνειρα ότι θα αποσπάσουμε και πόρους για την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού! Η αποπληρωμή με εγγυητή τον προϋπολογισμό σημαίνει κόψιμο πόρων από τα συνήθη υποζύγια που είναι ο τομέας της ΚΓΠ και ο τομέας της συνοχής και της περιφερειακής ανάπτυξης.
- Θα έπρεπε τα όργανα συναπόφασης Συμβούλιο και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αναφέρουν τα άρθρα της Συνθήκης της ΕΕ πάνω στα οποία θα εστιάσουν τις αποφάσεις τους περί εγγυήσεων του υπέρογκου αυτού δανείου. Έτσι θα διαπιστώναμε και εμείς πού στηρίζεται η νέα αυτή εκτροπή που σημαίνει λιγότερες πιστώσεις για τη γεωργία τη συνοχή και ίσως και άλλους τομείς με ενδιαφέρον για τη χώρα μας.
[1] https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/02/04/council-agrees-position-on-legal-framework-to-provide-90-billion-in-financial-support-to-ukraine/?utm_source=brevo&utm_campaign=AUTOMATED%20-%20Alert%20-%20Newsletter&utm_medium=email&utm_id=3318
[2] https://www.theguardian.com/world/2026/feb/04/eu-deal-on-ukraine-loan-could-boost-uk-if-it-agrees-to-help-pay-costs?utm
[3] https://www.reuters.com/world/eu-envoys-agree-details-90-bln-euro-loan-ukraine-2026-02-04/?utm
