Γράφει ο Σεραφείμ Κερασιώτης*
Σε μια χώρα που διακηρύσσει ότι η παιδεία είναι δημόσιο και δωρεάν αγαθό, η ύπαρξη τροφείων στους δημοτικούς παιδικούς σταθμούς αποτελεί μια κραυγαλέα αντίφαση. Και όμως, για χιλιάδες οικογένειες, η πρόσβαση στην προσχολική αγωγή εξακολουθεί να συνοδεύεται από κόστος.
Ας είμαστε σαφείς:
τα τροφεία δεν είναι αναγκαιότητα — είναι πολιτική επιλογή.
Δήμοι χωρίς τροφεία: το επιχείρημα ότι «γίνεται»
Δεν υπάρχει ενιαίος εθνικός κανόνας. Κάθε δήμος αποφασίζει. Ωστόσο, υπάρχουν δήμοι που έχουν αποδείξει στην πράξη ότι η κατάργηση των τροφείων είναι εφικτή.
Ενδεικτικά:
- Ο Δήμος Πατρέων, από τους πρώτους που εφάρμοσαν πλήρη κατάργηση
- Ο Δήμος Καισαριανής, με πολιτική καθολικής δωρεάν πρόσβασης
- Ο Δήμος Χαϊδαρίου, χωρίς τροφεία για όλους
- Ο Δήμος Πετρούπολης, με αντίστοιχη κοινωνική πολιτική
- Ο Δήμος Ικαρίας, που δείχνει ότι ακόμα και μικροί δήμοι μπορούν να το πετύχουν
Οι δήμοι αυτοί καλύπτουν το κόστος μέσω:
- ίδιων πόρων
- κρατικής χρηματοδότησης
- ανακατανομής δαπανών
Συμπέρασμα: όπου υπάρχει πολιτική βούληση, υπάρχει και τρόπος.
Δήμοι με τροφεία: η «κανονικότητα» της επιβάρυνσης
Την ίδια στιγμή, η πλειονότητα των μεγάλων δήμων, όπως:
- Δήμος Αθηναίων
- Δήμος Θεσσαλονίκης
- Δήμος Πειραιά
συνεχίζουν να εφαρμόζουν:
- κλιμακωτά τροφεία
- εισοδηματικά κριτήρια
- απαλλαγές μόνο για ορισμένες κατηγορίες
Ακόμη και το σύστημα των voucher (ΕΣΠΑ) δεν λύνει το πρόβλημα — απλώς το μεταθέτει, δημιουργώντας μια ιδιότυπη ανισότητα μεταξύ γονέων.
Γιατί τα τροφεία είναι κοινωνικά και πολιτικά άδικα
Η προσχολική αγωγή είναι δικαίωμα
Δεν μπορεί η εκπαίδευση να είναι δωρεάν στα 5 έτη και επί πληρωμή στα 2–4.
Η διάκριση αυτή δεν είναι παιδαγωγική — είναι οικονομική.
Αναπαράγουν ανισότητες
Τα τροφεία:
- αποκλείουν παιδιά από δομές
- πλήττουν τα χαμηλά και μεσαία στρώματα
- δημιουργούν άνισες αφετηρίες ζωής
Επιβαρύνουν την οικογένεια και το δημογραφικό
Σε μια χώρα με δημογραφική κρίση:
- αυξάνουν το κόστος ανατροφής
- λειτουργούν αποτρεπτικά για τη δημιουργία οικογένειας
Περιορίζουν την εργασία, κυρίως των γυναικών
Χωρίς δωρεάν πρόσβαση:
- πολλές μητέρες μένουν εκτός αγοράς εργασίας
- μειώνεται η οικονομική ανεξαρτησία και τα δημόσια έσοδα
Είναι δημοσιονομικά κοντόφθαλμα
Η προσχολική αγωγή:
- είναι επένδυση με υψηλή απόδοση
- μειώνει μελλοντικές κοινωνικές δαπάνες
Τα τροφεία αποδίδουν ελάχιστα — αλλά κοστίζουν πολύ στην κοινωνία.
Δημιουργούν θεσμική αδικία (voucher)
- άλλοι πληρώνουν 0€
- άλλοι πληρώνουν πλήρως
Το αποτέλεσμα: άνιση μεταχείριση για σχεδόν ίδιες οικονομικές συνθήκες
Αντίθετα με τον ρόλο των δήμων
Οι δήμοι:
- δεν είναι επιχειρήσεις
- έχουν κοινωνική αποστολή
Οι παιδικοί σταθμοί είναι βασική υπηρεσία — όχι προϊόν.
Διπλή φορολόγηση των δημοτών
Οι πολίτες ήδη πληρώνουν:
- φόρους
- δημοτικά τέλη
Τα τροφεία είναι δεύτερη επιβάρυνση για το ίδιο αγαθό.
Πλήττουν την ανάπτυξη των παιδιών
Η πρώιμη εκπαίδευση:
- ενισχύει δεξιότητες
- μειώνει μελλοντικά προβλήματα
Ο αποκλεισμός λόγω κόστους είναι κοινωνικά και παιδαγωγικά απαράδεκτος.
Αντίθετα με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση
Η τάση στην Ευρώπη είναι σαφής:
καθολική, δωρεάν πρόσβαση στην προσχολική αγωγή
Το πραγματικό δίλημμα
Το ερώτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό:
Θεωρούμε την προσχολική αγωγή:
- δικαίωμα όλων των παιδιών;
- ή
- υπηρεσία για όσους μπορούν να πληρώσουν;
Συμπέρασμα
- Δεν υπάρχει νομική υποχρέωση για τροφεία — υπάρχει πολιτική επιλογή.
- Υπάρχουν δήμοι που αποδεικνύουν ότι η μηδενική χρέωση είναι εφικτή.
- Το σημερινό σύστημα παραμένει μεικτό — και άδικο.
Η κατάργηση των τροφείων δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό μέτρο.
Είναι:
- επιλογή υπέρ της ισότητας
- επένδυση στο μέλλον
- και δείκτης του τι κοινωνία θέλουμε να είμαστε
Οι παιδικοί σταθμοί δεν είναι υπηρεσία προς αγορά.
Είναι δικαίωμα του παιδιού — και υποχρέωση της πολιτείας.
*Μαθηματικός
Επίτιμος Πρόεδρος ΟΛΤΕΕ
